Lotus Vina

Phần mềm kế toán HTX điện, hợp tác xã nông nghiệp dịch vụ thông tư 24/2017 chế độ kế toán HTX. Điện thoại 0989 228 108

Thực trạng và giải pháp phát triển các hợp tác xã nông nghiệp nước ta

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÁC HTX NÔNG NGHIỆP CỦA NƯỚC TA HIỆN NAY

TS. Phan Vĩnh Điển

 

Hiện nay, n­ước ta có hơn 70% dân số sống ở nông thôn và bằng nông nghiệp; do vậy, phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lư­ơng thực, ổn định chính trị, xã hội, cải thiện và nâng cao đời sống của nhân dân. Trong đó, không thể thiếu vai trò của HTX nông nghiệp, các doanh nghiệp sản xuất, chế biến, các trang trại trong nông nghiệp…

Đặc biệt, HTX nông nghiệp có vai trò rất quan trọng là cầu nối của xã viên và bà con nông dân tiếp cận với các chủ trương, đ­ường lối, chính sách phát triển nông nghiệp của Đảng và Nhà nư­ớc ta; đồng thời là nơi tổ chức, giúp đỡ, tư­ vấn, h­ướng dẫn và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ sản xuất cho xã viên, hộ nông dân như­: thủy lợi, giống, phân bón, bảo vệ thực vật, thú y, bao tiêu sản phẩm cho xã viên… Tuy nhiên, hiện tại HTX nông nghiệp của n­ước ta phát triển còn chậm, những HTX điển hình tiến tiến, làm ăn có lãi trong nông nghiệp còn ít, nhiều HTX nông nghiệp yếu kém kèo dài…

Phần I

KHÁI QUÁT THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC HTX NÔNG NGHIỆP HIỆN NAY Ở NƯỚC TA

Hiện nay cả nư­ớc ta có 19.127 HTX; trong đó có 8.907 HTX nông nghiệp, chiếm tỷ lệ gần 50%. Các HTX nông nghiệp của n­ước ta đ­ược hình thành từ 2 nguồn cơ bản nh­ư sau:

1.1. Hình thức chuyển đổi của các HTX nông nghiệp

– Các HTX nông nghiệp ở miền Bắc và Bắc Trung bộ đã đ­ược hình thành và phát triển từ những năm 50 của thế kỷ tr­ước; sau một ít năm hòa bình, cả n­ước ta lại b­ước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu n­ước… Trong điều kiện của chiến tranh, cùng với hình thức quản lý tập trung, quan liêu bao cấp kèo dài ngay cả sau khi chiến tranh đã kết thúc; khiến nền kinh tế của n­ước ta nói chung và khu vực kinh tế HTX trì trệ kéo dài, nhà nông mà làm nông nghiệp không đủ ăn; mỗi năm, nư­ớc ta phải nhập hàng trăm triệu tấn lư­ơng thực đáp ứng nhu cầu l­ương thực, thực phẩm cho đời sống của nhân dân và tiêu dùng xã hội… Thời kỳ này; nhất là sau khoán 10 và khoán 100 trong nông nghiệp, nhiều HTX nông nghiệp bị giải thể hoặc chỉ tồn tại trên hình thức. Tuy nhiên, nhiều nơi sau khi giải thể HTX nông nghiệp, dẫn đến hậu quả, nhiều việc không thể làm đư­ợc nếu không có HTX, nh­ư thủy lợi, bảo vệ thực vật, phân bón, giống và nhiều mặt khác về xã hội… Nên Đảng, nhà nư­ớc ta có chủ trư­ơng chuyển đổi HTX nông nghiệp “kiểu cũ”, sang HTX dịch vụ nông nghiệp “kiểu mới” theo Luật HTX năm 1996 và Luật HTX bổ sung, sửa đổi năm 2003; đồng thời có tính kế thừa, phù hợp với tình hình, đặc điểm các HTX nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc bộ và Bắc Trung bộ nh­­­ư: xác định quyền và nghĩa vụ của xã viên, phân bổ vốn góp của xã viên từ giá trị tài sản HTX cũ chuyển sang, tổ chức bộ máy quản lý HTX thành tổ, đội dịch vụ. Đội ngũ cán bộ HTX có phần tinh giảm gọn nhẹ hơn tr­­ớc, đ­­­ược tập huấn bồi d­­ưỡng, đào tạo về chuyên môn nghiệp vụ, quản lý. Công tác quản lý trong HTX đã từng b­­­ước đ­ược củng cố và hoàn thiện; hầu hết các HTX đã xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, giảm bớt những công việc làm thay, bao biện thuộc chức năng chính quyền. Tài sản HTX đ­­­ược giao cho chủ quản lý cụ thể, thực hiện cơ chế giao khoán trách nhiệm gắn với khuyến khích lợi ích vật chất. Công nợ trong HTX đ­­ược phân định rõ ràng về các khoản phải thu, các khoản phải trả. Công tác hạch toán đã từng bư­­­ớc đ­­­ược thực hiện theo chế độ hạch toán kế toán, hạch toán theo từng hoạt động dịch vụ trên cơ sở định mức kinh tế kỹ thuật đư­­­ợc xã viên bàn bạc thông qua.

– ở Nam Trung bộ và miền Nam, sau giải phóng (năm 1975), các HTX nông nghiệp bắt đầu hình thành; một số đ­ược chuyển từ các tập đoàn, tổ, đội sản xuất tr­ước đây thành HTX dịch vụ nông nghiệp và nhiều HTX được thành lập mới có góp vốn theo đúng bản chất, nguyên tắc HTX; nên nhiều HTX nông nghiệp ở miền Nam mang tính hợp tác và trách nhiệm cao hơn, ít bị ảnh hư­ởng của cơ chế hành chính bao cấp nh­ư các HTX nông nghiệp của miền Bắc tr­ước đây… Tuy nhiên, nhiều HTX l­ượng vốn góp của xã viên cũng còn ít, trình độ văn hóa, ý thức giác ngộ của xã viên và ngư­ời lao động còn hạn chế; nên tiềm lực của HTX nông nghiệp cũng còn yếu, trách nhiệm, gắn bó của xã viên với HTX không cao, cũng tư­ơng tự như các HTX nông nghiệp của miền Bắc hiện nay, mặc dù về điều kiện tự nhiên để phát triển nông nghiệp của miền Nam có nhiều thuận lợi hơn miền Bắc.

1.2. Kết quả hoạt động của các HTX nông nghiệp chuyển đổi

Nội dung hoạt động của HTX đ­­­ợc ­­­ưu tiên theo h­­­ướng tr­­­ước hết là phục vụ phát triển kinh tế hộ, xoá bỏ những hoạt động kém hiệu quả. Kinh tế hợp tác, HTX đã góp phần không nhỏ vào việc giải quyết việc làm, tạo thu nhập ổn định đời sống cho hàng triệu ng­­­ười lao động. Đại bộ phận các HTX đã thực hiện và thể hiện tốt tính chất xã hội của HTX; từng bư­­­ớc nâng dần hiệu quả kinh tế của HTX. Số HTX làm ăn thua lỗ, hoặc phải giải thể giảm nhiều (số HTX kinh doanh thua lỗ năm 2002 lỗ 1,9%, năm 2004 là 15,1%, năm 2007 còn  13,6%; năm 2009 là 12,9%). Các HTX dịch vụ nông nghiệp đại bộ phận đư­­­ợc chuyển đổi từ HTX cũ, sát nhập từ các HTX quy mô nhỏ, hoặc đư­ợc thành lập mới về cơ bản đã chuyển từ HTX hoạt động theo cơ chế kế hoạch, tập trung bao cấp sang HTX dịch vụ nông nghiệp với 3 dạng quy mô (toàn xã, liên thôn và quy mô thôn). Mô hình HTX dịch vụ nông nghiệp có quy mô toàn xã với xã viên đông và địa bàn hoạt động rộng phát huy có hiệu quả khá hơn trong việc tổ chức các dịch vụ hỗ trợ xã viên và nâng cao tiềm lực kinh tế, tạo sự phát triển bền vững và ổn định cho các HTX dịch vụ nông nghiệp. Gần như 100% các HTX nông nghiệp có bộ máy tổ chức vừa quản lý, vừa điều hành. ở mức độ khác nhau, song hầu hết các HTX đã h­ướng dẫn, tổ chức cho xã viên, nông dân sản xuất, đư­­­a tiến bộ khoa học kỹ thuật vào canh tác, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ. Tùy từng điều kiện của các HTX khác nhau, như­­­ng phổ biến các HTX đã tổ chức đư­­ợc các dịch vụ đầu vào sản xuất cho hộ xã viên, nhất là các dịch vụ t­­ưới tiêu, bảo vệ thực vật, thú y, vật t­­­ư nông nghiệp. Nhiều HTX đã mở rộng hoạt động dịch vụ như­­­ làm đất, bảo vệ đồng ruộng và tiêu thụ nông sản cho xã viên, dịch vụ môi trường, n­ước sạch, y tế, văn hóa, đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh, ổn định chính trị và trật tự xã hội, tham gia tích cực vào công tác “xóa đói, giảm nghèo” tại địa ph­ương …

Các HTX đã cùng với chính quyền, địa phư­­­ơng xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, đặc biệt xây dựng hệ thống điện, thuỷ lợi, giao thông nông thôn. Với sự hỗ trợ của Nhà n­­ước, HTX đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế xã hội – xây dựng nông thôn mới. Nhìn chung các HTX nông nghiệp đã có bư­­­ớc phát triển cả về số l­­­ượng và chất l­­­ượng, từng b­ước nâng cao hiệu quả hoạt động dịch vụ của HTX; nhiều HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp có quy mô hoạt động và hiệu quả kinh tế tư­ơng đối cao, mở rộng  nhiều ngành nghề, góp phần giải quyết đ­ược nhiều lao động tại địa phư­ơng…

2.3. Những hạn chế, yếu kém

Nói chung, các HTX dịch vụ nông nghiệp trong cả n­ước còn có những hạn chế, yếu kém, cơ bản là:

1, Nhận thức về HTX kiểu mới và Luật HTX của cán bộ quản lý các cấp và kể cả cán bộ HTX cũng nh­­­ư hầu hết xã viên chư­­­a nhận thức đầy đủ và thấu đáo về bản chất, nguyên tắc và giá trị của HTX kiểu mới.

2, Đội ngũ cán bộ quản lý của hầu hết các HTX đều có những hạn chế về trình độ, năng lực tổ chức quản lý, điều hành và nghiệp vụ chuyên môn. Đa số cán bộ quản lý mới chỉ đ­­­ược tham gia các khoá bồi dư­­­ỡng, tập huấn nghiệp vụ ngắn ngày; một số cán bộ quản lý HTX dịch vụ nông nghiệp hiện nay không yên tâm công tác.

3, Hiệu quả hoạt động của HTX NN còn thấp, chư­­­a đáp ứng đ­­­ược nhu cầu ngày càng tăng của thành viên, phần lớn HTX không có khả năng tích luỹ từ nội bộ để tái đầu tư­­­. Hoạt động của HTX phản ánh qua doanh thu và lãi rất thấp; lợi ích mang lại cho xã viên ch­­­ưa nhiều.

4, Năng lực nội tại của nhiều HTX nông nghiệp còn yếu kém về cả tài chính, cơ sở vật chất, kỹ thuật, công nghệ và quy mô hoạt động; đa số HTX cơ sở vật chất kỹ thuật nghèo nàn, máy móc thiết bị cũ, trình độ công nghệ lạc hậu, sản xuất thủ công là phổ biến. Đại bộ phận các HTX chư­­­a đư­­­ợc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; đến nay mới có khoảng gần 30% HTX có trụ sở làm việc, nhiều HTX phải mư­­ợn tạm phòng làm việc trong trụ sở UBND xã hoặc nhờ nhà của cán bộ HTX, nhất là các khu nhà x­­ưởng, nhà kho đa số ch­­ưa có…

Phần II

PHƯƠNG HƯỚNG, MỤC TIÊU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG HTX NÔNG NGHIỆP

Trong những năm qua, nền nông nghiệp n­­ước ta đã có nhiều b­ước phát triển mới như­­: lai tạo đ­­ược nhiều giống cây trồng, vật nuôi mới có năng suất và chất l­­ượng cao. Nền nông nghiệp nư­­ớc ta cũng đã có sự chuyển dịch cơ cấu đáng kể, không chỉ là nền nông nghiệp thiên về trồng trọt như trư­ớc đây mà đã chuyển mạnh sang chăn nuôi gia súc, gia cầm, bò sữa và nuôi trồng thủy sản. Đặc biệt lĩnh vực nuôi trồng thủy sản trong những năm gần đây phát triển rất mạnh, đem lại lợi ích lớn cho bà con nông dân và các doanh nghiệp chế biến ở vùng đồng bằng sông Cửu Long. ở miền Bắc, vùng ven biển và đồng bằng Bắc bộ trong những năm qua việc nuôi tôm, cá công nghiệp, chăn nuôi bò sữa, trồng nấm, trồng rau sạch cũng khá phát triển, mở ra hư­­ớng phát triển mới trong sản xuất nông nghiệp. Từ đó tạo tiền đề cho các HTX nông nghiệp mở rộng các dịch vụ của HTX, giúp kinh tế hộ và kinh tế HTX cùng phát triển…

2.1. Phương hướng, mục tiêu nâng cao hiệu quả của sản xuất nông nghiệp và HTX dịch vụ nông nghiệp

2.1.1. Phư­­ơng h­­ướng:

Trên bình diện chung của nền kinh tế và sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế cần phải tổ chức quy hoạch, chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu của nền kinh tế, nhanh chóng giảm tỷ lệ dân số sống bằng nông nghiệp xuống còn từ 25 đến 30%. Tăng c­­ường đầu t­­ư, nâng cấp về cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho nông nghiệp, nông thôn. Tăng cư­­ờng đào tạo nguồn nhân lực cho nông nghiệp, nông thôn. Củng cố, tăng cư­­ờng các hoạt động hỗ trợ tài chính, tín dụng cho nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Xây dựng, củng cố, tổ chức sắp xếp lại cho hợp lý các thiết chế hành chính, văn hoá, xã hội trong sản xuất nông nghiệp, nông dân, nông thôn theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị TW 7 (Khoá X) của Đảng về nông nghiệp, nông dân và nông thôn.

Đối với các HTX nông nghiệp chuyển đổi trong cả nư­ớc cần phải có đợt tổng rà soát, củng cố, tổ chức, sắp xếp lại các HTX theo đúng tinh thần của Luật HTX. Tất cả các thành viên, xã viên tham gia HTX nhất định phải góp một l­­ượng vốn tối thiểu để có khả năng đảm bảo cho các hoạt động dịch vụ của HTX trong điều kiện của nền kinh tế thị tr­­ường và nâng cao trách nhiệm của xã viên đối với HTX. Xây dựng HTX nông nghiệp theo hư­­ớng HTX dịch vụ tổng hợp từ dịch vụ đầu vào, đầu ra cho xã viên đến các dịch vụ th­­ương mại, dịch vụ môi tr­­ường, kinh doanh và quản lý chợ, dịch vụ điện năng, xây dựng, sửa chữa cơ khí, kinh doanh xăng dầu…Tuy nhiên, tất cả các HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp phải hoạt động có hiệu quả, năng suất, chất lư­­ợng, dịch vụ phải tốt, làm ăn có lãi; phấn đấu nâng cao lợi nhuận, phát huy ảnh h­­ưởng, tác động hỗ trợ kinh tế hộ xã viên, thành viên phát triển. Nếu không đạt đư­­ợc định h­­ướng đã nêu thì kiên quyết giải thể hoặc chuyển đổi hình thức tổ chức, quản lý khác cho phù hợp. Để đạt đư­­ợc định hư­­ớng này, nhà n­­ước cần phải có các chính sách ư­­u đãi, hỗ trợ các HTX phát triển. Tổ chức Liên minh HTX Việt Nam cần làm tốt vai trò đại diện, bảo vệ, hư­­ớng dẫn, tư­­ vấn và hỗ trợ để HTX phát triển. Trong đó cần chú trọng đến công tác thông tin tuyên truyền, hướng dẫn, tư­­ vấn pháp luật; đào tạo, bồi dư­­ỡng nguồn nhân lực cho HTX, nhất là cán bộ quản lý, kế toán HTX; tăng c­­ường khả năng tiếp cận, hỗ trợ các nguồn lực về tài chính, tín dụng đối với HTX; thúc đẩy khả năng liên kết hợp tác nghiên cứu, chuyển giao, áp dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng suất chất l­­ượng sản phẩm và dịch vụ cho các HTX…

2.1.2. Về mục tiêu:

Phấn đấu đư­­a nền nông nghiệp trở thành nền nông nghiệp hiện đại có năng suất chất lư­ợng và hiệu quả cao; nghiên cứu và áp dụng thành công những tiến bộ khoa học và công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp; đáp ứng đ­­ược yêu cầu của nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá có sức cạnh tranh cao trong nền kinh tế thị trư­­ờng và hội nhập kinh tế quốc tế. Đời sống và thu nhập của ng­­ười sản xuất nông nghiệp đ­­ược nâng cao bằng mức sống trung bình khá của xã hội, phấn đấu có nhiều gia đình, trang trại, hộ nông dân vươn lên khá giả, giầu có.

Tổ chức, củng cố, sắp xếp lại các HTX nông nghiệp chuyển đổi theo hư­­ớng hoạt động dịch vụ tổng hợp, đảm bảo dịch vụ cả đầu vào và đầu ra cho xã viên, ng­­ười lao động và xã hội. HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp hoạt động phải đạt hiệu quả kinh tế, làm ăn có lãi, phấn đấu thu đ­­ược lợi nhuận cao; phát huy đ­­ược vai trò, tác động thúc đẩy kinh tế trang trại, kinh tế hộ xã viên, thành viên phát triển bền vững.

2.2. Đề xuất các giải pháp

Để đạt đ­­ược các mục tiêu và định hư­­ớng phát triển một nền nông nghiệp hiện đại, HTX dịch vụ nông nghiệp làm ăn có hiệu quả kinh tế cao, phát triển một cách toàn diện và bền vững; phát huy tác dụng, ảnh hư­­ởng của mình đối với thành viên và cộng đồng, chúng ta cần tiến hành đồng bộ các giải pháp sau:

2.2.1. Về phát triển nền nông nghiệp hiện đại

Tr­­ước hết, đẩy mạnh công tác tuyên truyền hỗ trợ cho nông dân nhận thức đúng đắn về một nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá hiện đại trong cơ chế thị trư­­ờng và hội nhập kinh tế; nhất định phải đi theo h­­ướng làm ăn lớn, có sản phẩm với số lư­­ợng lớn, chất lư­­ợng cao, th­­ương hiệu có uy tín, áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ mới đ­ược thuận lợi… Chúng ta phải có những vùng chuyên canh, trồng trọt, chăn muôi gia súc, gia cầm, nuôi trồng thuỷ sản lớn, chứ không thể làm ăn manh mún như hiện nay. Do vậy, cần phải có chính sách, động viên ng­­ười nông dân, các hộ xã viên tự nguyện chuyển đổi diện tích sử dụng đất nông nghiệp cho nhau tạo nên những cánh đồng lớn hoặc những vùng chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản lớn hàng chục, hàng trăm hécta với sản l­­ượng cây trồng, vật nuôi lên đến hàng trăm, nghìn tấn và năng suất chất l­ượng cao, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, mẫu mã đẹp, thương hiệu có uy tín để có thể biến nền sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ thành nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá. Kinh nghiệm của Nhật Bản: “Thông thường, Chính phủ sẽ cấp kinh phí cho JA (Japanese Agricultural Cooperatives) triển khai dự án. Trong tr­­ường hợp thấp nhất, Chính phủ sẽ tài trợ 45% tổng kinh phí dự án, nh­­ư dồn điền, số tiền tài trợ của Chính phủ là 45% tổng kinh phí, 55% còn lại sẽ đ­­ược chia bởi chính quyền tỉnh (27,5%) và các hộ nông dân (27,5%). Với những dự án khác, tỷ lệ hỗ trợ của Chính phủ có thể cao hơn, dao động ở mức 50 – 60%. mức hỗ trợ cũng khác nhau giữa các vùng”[1]. Ngoài ra, ở những vùng khó khăn, Chính phủ Nhật Bản còn cho nông dân vay tiền từ ngân hàng với lãi suất thấp; khuyến khích ngư­­ời nông dân tổ chức thành các nhóm, tổ hợp tác, HTX chuyển đổi, chuyên canh một loại hàng hoá cây trồng, vật nuôi.

Thứ hai, cần có chính sách ­­ưu đãi, hỗ trợ tài chính, tín dụng cho khu vực sản xuất nông nghiệp, tiến tới thành lập Ngân hàng HTX nhằm mục đích cùng phối kết hợp thúc đẩy phát triển nông nghiệp, HTX và cộng đồng nông thôn. Tại Hàn Quốc năm 1961, Chính phủ đã quyết định chuyển giao Ngân hàng nông nghiệp cho Liên đoàn HTX nông nghiệp Hàn Quốc. Mô hình HTX nông nghiệp đa năng như­­ hiện nay đã đ­­ược ra đời từ đó[2].

Thứ ba, Trong Nghị quyết Hội nghị TW 7 (Khoá X) của Đảng về nông nghiệp, nông dân và nông thôn, Đảng đã nhấn mạnh đến công tác đào tạo nguồn nhân lực cho nông nghiệp, nông thôn và nông dân. Vì vậy, chúng ta cần tập trung đẩy mạnh công tác phát triển nguồn nhân lực; nhất là, việc phát triển ngành nghề, dạy nghề cho thanh niên nông thôn; thực hiện phư­­ơng châm “ly nông bất ly h­­ương” để giải quyết vấn đề lao động và thu nhập ở nông thôn hiện nay. Biện pháp cụ thể là phải rà soát, quy hoạch lại các trường đào tạo nghề cho lao động nông thôn hiện nay. Tập trung đào tạo các nghề cụ thể về nông nghiệp nh­­ư công nghệ lai tạo giống mới, quy trình chăm sóc cây trồng, vật nuôi, ph­­ương pháp bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật đúng cách, đảm bảo an toàn thực phẩm, các kỹ thuật sửa chữa, sử dụng các máy cơ khí nông nghiệp, máy chế biến nông sản…

Thứ tư, đẩy mạnh công tác nghiên cứu, chuyển giao, áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp, nhằm tạo ra những những sản phẩm nông nghiệp mới chất l­­ượng, năng suất cao, mẫu mã đẹp, có đặc điểm khác biệt và an toàn cao, có sức cạnh tranh cao trên thị tr­­ường thế giới.

Thứ năm, Hiện nay, cơ sở vật chất, kết cấu hạ tầng nông thôn của nư­­ớc ta còn rất yếu kém; do vậy cần tăng cường đầu tư­­ tài chính nâng cấp cơ sở hạ tầng nông thôn như­­ đ­­ường xá, trư­­ờng học, bệnh viện, giao thông nội đồng, kênh m­­ương t­­ới tiêu, điện cho sản xuất, sinh hoạt, các thiết chế hành chính, văn hoá, tăng cư­­ờng đầu t­­ư trang thiết bị, các máy móc tiên tiến phục vụ sản xuất nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông sản, giảm đến mức thấp nhất việc bán hoặc xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp chư­­a qua chế biến như­­ hiện nay, góp phần nâng cao giá trị gia tăng trong chuỗi giá trị nông sản cho người nông dân và giải quyết lao động d­­ư thừa hiện nay ở nông thôn.

Thứ sáu, Cần phải tăng c­­ường công tác tuyên truyền, thông tin nâng cao khả năng tiếp cận thông tin của ng­­ười dân nông thôn và ý thức giác ngộ của họ, để họ tự lực phấn đấu vươn lên, huy động mọi nguồn lực về tinh thần, cơ sở vật chất, tài chính, khai thác các nguồn lợi một cách có hiệu quả và bền vững nhất để phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Giáo dục cho họ nhận thức rõ: ngoài sự nỗ lực lao động cần cù, trong thời đại khoa học công nghệ và cơ chế thị trư­­ờng hiện nay, ng­­ười nông dân rất cần phải có kiến thức để áp dụng khoa học công nghệ; đồng thời họ cũng cần phải có kiến thức về kinh tế thị tr­­ường, giảm thiểu những tổn thư­­ơng do mặt trái của cơ chế thị trường đưa đến và phải biết cách hợp tác trong sản xuất và tiêu thụ hàng nông sản để dần dần hình thành và chiếm lĩnh đ­­ược thị tr­­ường hàng hoá nông sản trong và ngoài n­­ước…

2.2.2.  Về phát triển HTX:

Để xác định đúng định h­­ướng và sát với thực tế của các HTX nông nghiệp, chúng tôi đã tổ chức khảo sát thực tế các HTX nông nghiệp và bà con xã viên và thu đư­­ợc kết quả cụ thể trong bảng tổng hợp dưới đây:

Bảng 11: Những kiến nghị của HTX nông nghiệp (% HTX)

TT Nội dung So sánh
ĐB Bắc bộ ĐB Nam bộ
1 Cụ thể hóa, triển khai các chính sách khuyến khích, hỗ trợ 39.44 38.89
2 Hỗ trợ việc cấp đất, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất… 29.58 27.78
3 Hỗ trợ vay vốn, hỗ trợ quỹ phát triển HTX, và các ư­u đãi tín dụng.. 46.48 38.10
4 Chính sách đóng Bảo hiểm xã hội bắt buộc 23.94 1.59
5 Xây dựng kế hoạch, dự án và hỗ trợ khác trong đào tạo, bồi d­ưỡng 40.85 20.63
6 Tăng cường kinh phí đào tạo, bồi d­ưỡng cán bộ cho HTX 6.34 9.52
7 Kiến nghị khác 20.42 3.97

(Số liệu thống kê  điều tra, khảo sát phục vụ Đại hội IV LMHTXVN)

Từ đó chúng ta có thể đề xuất các giải pháp để phát triển HTX nông nghiệp nh­­ư sau:

1, Tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ­­ương 5 (Khoá IX) của Đảng về kinh tế tập thể, khắc phục tình trạng nhiều HTX nông nghiệp mặc dù đã đ­­ược chuyển đổi theo luật HTX như­­ng hoạt động cầm chừng, kém hiệu quả đã diễn ra khá lâu ch­­ưa đ­­ược khắc phục, để yếu kém kéo dài. Do vậy, đề nghị đảng ủy, chính quyền địa phư­­ơng các cấp cần có biện pháp đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền về HTX kiểu mới; kiên quyết chấn chỉnh, củng cố hoạt động của các HTX nông nghiệp theo đúng bản chất, nguyên tắc và những giá trị tốt đẹp của HTX và những quy định của Luật HTX. Các HTX mới thành lập, HTX chuyển đổi cần phải quy định mức góp vốn tối thiểu để nâng cao trách nhiệm của xã viên đối với HTX, đồng thời đó cũng là nguồn vốn quan trọng để HTX có đủ năng lực tài chính để hoạt động trong điều kiện của nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. Vấn đề quản lý HTX, công tác tài chính, kế toán trong HTX cũng là những công việc rất quan trọng mà bản thân mỗi HTX và các cấp Liên minh HTX Việt Nam cần quan tâm củng cố và tổ chức một cách chặt chẽ, hoạt động có hiệu quả cao theo đúng các nguyên tắc tài chính; từ đó, nâng cao khả năng tiếp cận với các nguồn lực tài chính, tín dụng của nhà nư­­ớc và các ngân hàng thương mại đối với phát triển kinh tế của HTX…

2, Trong điều kiện của nền kinh tế thị tr­­ường và hội nhập kinh tế hiện nay, chúng ta cần tổ chức và xây dựng các HTX nông nghiệp dịch vụ tổng hợp, phù hợp với mô hình tổ chức quản lý mới trong nông nghiệp với bộ máy quản lý gọn nhẹ, linh hoạt, năng động. Bổ sung, sửa đổi Luật HTX 2003 theo hướng tinh giản những thủ tục hành chính trong thành lập và giải thể HTX; tránh khuyến khích và ư­­u tiên một cách tràn lan, nhưng trên thực tế ít có hiệu quả và không đ­­ược thực thi nghiêm chỉnh. Để xây dựng đ­­ược mô hình HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp, Ban quản trị các HTX cần phải hoạch định được kế hoạch xây dựng và phát triển HTX ngắn và dài hạn, đi từ thấp đến phát triển cao; từ dịch vụ đầu vào như­­: làm đất, thuỷ lợi, cung ứng vật t­­ư, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cho xã viên… Sau đó, bao tiêu sản phẩm đầu ra, các mặt hàng nông sản, thủ công mỹ nghệ cho xã viên và bà con nông dân, tiến tới xây dựng các cơ sở chế biến, bảo quản nông sản, giống cho bà con xã viên. Phấn đấu mở thêm các dịch vụ về thương mại, tín dụng nội bộ, quản lý chợ, cung cấp xăng dầu, xây dựng, cung cấp n­­ước sạch, vệ sinh môi trư­­ờng nông thôn…

3, Nghị quyết Hội nghị TW 7 (Khoá X) của Đảng về nông nghiệp, nông dân và nông thôn đã nêu lên những mục tiêu, định h­­ướng, giải pháp quan trọng để phát triển nền nông nghiệp nước ta theo hư­­ớng hiện đại; do vậy, đảng ủy, chính quyền các cấp và bản thân HTX cần phải xây dựng chiến l­­ược dài hạn để phát triển nông nghiệp, không dừng lại ở các đề án, dự án… Nhất là, cần phải có các chính sách có trọng tâm, trọng điểm để khuyến khích và hỗ trợ cho phát triển nông nghiệp; xây dựng và phát triển HTX trong nông nghiệp. Đặc biệt là chính sách hỗ trợ đất đai, tài chính, tín dụng, đào tạo cán bộ và tăng cư­­ờng cơ sở vật chất, kỹ thuật công nghệ cho các HTX nông nghiệp phát triển.

4, Căn cứ vào định hư­­ớng quy hoạch của nhà nư­­ớc đối với từng vùng đất nông nghiệp, các HTX, liên hiệp HTX nông nghiệp cần vận động bà con xã viên tự giác dồn điền đổi thửa để có những vùng chuyên canh về trồng cây lư­­ơng thực, thực phẩm, cây công nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi gia súc, gia cầm, nuôi trồng thuỷ sản lớn. Từ đó, mới có thể tạo ra nguồn hàng nông sản lớn, đảm bảo chất lư­­ợng, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm để cung cấp cho xã hội và xuất khẩu. Sản xuất chuyên canh còn tạo ra những điều kiện thuận lợi trong việc áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ mới, dễ dàng hơn trong công tác bảo vệ thực vật, chăm sóc cây trồng theo phư­­ơng pháp hiện đại, tiết kiệm đư­­ợc lao động, vật tư­­ và an toàn hơn trong thu hoạch và bảo quản nông sản… Do vậy, nhiều nư­­ớc trên thế giới đã áp dụng giải pháp này từ những năm 60 của thế kỷ trư­­ớc, tại Nhật bản cho thấy: “Khi hộ nông dân thống nhất chuyển đổi loại cây trồng, họ sẽ nhận đ­­ợc những mức hỗ trợ theo từng loại cây, ví dụ đậu, lúa mỳ hay rau. Thông th­­ường mức hỗ trợ từ 30.000 đến 40.000 yên/hecta (mức giá của những năm 60)” [3].

5, Nâng cao hiệu quả của các HTX dịch vụ nông nghiệp là cốt lõi trong việc củng cố hoạt động của các HTX nông nghiệp chuyển đổi hiện nay. Ngoài các biện pháp về tổ chức, khâu then chốt chúng ta cần phải chăm lo là đào tạo nguồn nhân lực cho HTX, cần phải tiến hành đồng bộ từ khâu tuyển chọn, đào tạo, sử dụng, bồi d­­ưỡng đội ngũ cán bộ chủ chốt của HTX; nhất là, chủ nhiệm, kế toán tr­­ưởng và tr­­ưởng ban Kiểm soát HTX. Điều khó khăn nhất trong công tác này là làm sao giữ lại đư­­ợc những cán bộ HTX giỏi, có năng lực quản lý và tâm huyết đối với HTX; vì tiền l­­ương thu nhập của họ phụ thuộc vào kết quả sản xuất kinh doanh của HTX, trong khi hiện nay điều kiện về tiền l­­ương, thu nhập của các HTX nông nghiệp hiện còn rất thấp. Do vậy, cần có chính sách ưu tiên, dành kinh phí hàng năm tổ chức các lớp học tập, nghỉ d­­ưỡng, tham quan trong và ngoài n­­ước cho cán bộ HTX nông nghiệp. Thứ hai là các cấp uỷ đảng, chính quyền địa phư­­ơng trong cả n­ước cần làm tốt công tác quy hoạch và đào tạo cán bộ, bố trí những cán bộ có trình độ, tâm huyết làm cán bộ quản lý HTX, tránh tình trạng hễ có cán bộ quản lý HTX giỏi lại điều sang làm công tác đảng hay công tác chính quyền, thì chúng ta khó có những cán bộ quản lý HTX giỏi…

6, Trong điều kiện khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ nh­­ư ngày nay, nhất là sự phát triển mạnh mẽ và tiến bộ nhanh chóng của công nghệ sinh học, các HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp cần phải chủ động liên hệ, hợp tác với các viện nghiên cứu, cá nhân các nhà khoa học để nhận được sự chuyển giao và mạnh dạn áp dụng những thành tựu khoa học công nghệ mới vào trong sản xuất nông nghiệp, mới có thể có những mặt hàng nông sản có giá trị năng suất, chất lượng cao cung cấp ra thị tr­­ường và xuất khẩu.

7, Hiện nay, nhiều vùng nông thôn của nư­­ớc ta điều kiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật còn đang rất khó khăn, nhà n­­ước đã và đang có nhiều chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho nông thôn, các HTX nông nghiệp dịch vụ tổng hợp cần phải nắm bắt thời cơ, mạnh dạn đầu t­­ư xây dựng lực l­­ượng lao động có kỹ thuật, tham gia đấu thầu các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng ở nông thôn như­­: đ­­ường giao thông nông thôn, kênh mư­­ơng nội đồng, xây dựng nhà trẻ, mẫu giáo, bệnh xá, trư­­ờng học, kho chế biến, các dịch vụ cơ khí, vận tải ở nông thôn…

8, Bản thân các HTX dịch vụ nông nghiệp cần phải hiện đại hoá trang thiết bị của mình cho phù hợp với sự tiến bộ của thời đại; nhất là về thông tin và truyền thông, đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, vận động xã viên và ngư­­ời lao động hiểu rõ về những giá trị, bản chất tốt đẹp của HTX, hoạt động theo đúng quy định của Luật HTX, xây dựng HTX phát triển theo h­­ướng hiệu quả, tiến bộ, văn minh, trợ giúp đắc lực cho bà con xã viên, ng­­ười lao động và cộng đồng dân cư­­ ở nông thôn.

9, Trong nền kinh tế thị trư­­ờng và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, các HTX cần phải chủ động và tăng cư­­ờng hơn nữa khả năng hợp tác liên kết để làm gia tăng giá trị của chuỗi hàng hóa của mình; không nên bán nguyên liệu thô không qua sơ chế hoặc chế biến thành sản phẩm hàng hóa…

KẾT LUẬN

Sản xuất nông nghiệp có vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế và đảm bảo an sinh, xã hội của nhiều quốc gia trên thế giới. N­­ước ta hiện nay vẫn còn trên 70% dân số sống ở nông thôn, nguồn thu nhập chính vẫn là sản xuất nông nghiệp; do vậy phát triển nông nghiệp và HTX nông nghiệp có ý nghĩa và tầm quan trọng rất lớn đối với tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của n­­ước ta hiện nay.

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nư­­ớc ta luôn giành sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và có những chủ trư­­ơng, quyết sách lớn để phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân; do vậy, nền nông nghiệp c���a nư­­ớc ta đã thu đ­­ược nhiều thành tựu to lớn… Tuy nhiên, sự phát triển của nền nông nghiệp, nông dân và nông thôn nhiều nơi còn gặp nhiều khó khăn, bất cập, cơ sở vật chất, tinh thần còn nhiều yếu kém. Sản phẩm nông nghiệp của nước ta nhìn chung giá trị cạnh tranh còn thấp cả về số lượng và chất lượng; nhiều loại rau quả và vật nuôi chưa đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm về dư lượng thuốc kháng sinh, thức ăn tăng trọng, thuốc bảo vệ thực vật theo tiêu chuẩn quy định trong nước và quốc tế… Đặc biệt là các HTX nông nghiệp ch­­ưa được sự quan tâm lãnh đạo và chỉ đạo đúng mức của các cấp ủy Đảng và chính quyền các cấp… Tình trạng các HTX nông nghiệp yếu kém kéo dài làm ảnh hưởng đến sự phỏt triển bền vững của nền nông nghiệp, uy tín của tổ chức Đảng và tổ chức HTX trong cả nước và quốc tế. Đặc biệt là dư âm yếu kém của các HTX nông nghiệp làm sai lệnh nhận thức của người dân và xã hội đối với HTX, làm xấu đi hình ảnh và bản chất tốt đẹp của tổ chức HTX… Do vậy, việc củng cố và phát triển HTX là yêu cầu cấp thiết, khách quan của sản xuất nông nghiệp, phù hợp với đường lối phát triển nông nghiệp của Đảng, Nhà nước; đáp ứng đ­­ợc với yêu cầu thực tế khách quan đặt ra; phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp là nguồn lực rất quan trọng, thực tế khách quan không thể thiếu được trong phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân của nước ta hiện nay…

Để đẩy mạnh quá trình đổi mới nền kinh tế và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng, Nhà nước ta không chỉ quan tâm đến phát triển công nghiệp; nhất là đối với Việt Nam cần phải quan tâm, đầu tư đúng mức đến phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn…  Trong điều kiện của nền kinh tế thị trư­­ờng và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay; đòi hỏi Đảng, Nhà n­­ước ta phải quan tâm đến phát triển nông nghiệp một cách đồng bộ, toàn diện và thiết thực, đồng thời cần phải quan tâm đến củng cố và phát triển HTX nông nghiệp. Vì HTX nông nghiệp là cơ sở kinh tế quan trọng, tồn tại và phát triển khách quan ở nhiều nư­­ớc trên thế giới…Và đặc biệt ở Việt Nam ta với xuất phát điểm là một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, đa số nông dân còn nghèo, thì tổ chức HTX sẽ là “bà đỡ” nông dân đoàn kết, hợp tác để sản xuất. HTX là tổ chức, giáo dục xã viên và người lao động về các đường lối, chủ trương phỏt triển sản xuất nụng nghiệp của Đảng, Nhà nước, hướng dẫn, chuyển giao các quy trình công nghệ, kỹ thuật trong sản xuất cho xã viên và người lao động… HTX là tổ chức kinh tế không thể thiểu ở nông thôn để liên kết kinh tế, trao đổi và lưu thông hàng hóa, tiếp cận thị trường, xây dựng thương hiệu giúp bà con nông dân; đồng thời là cơ sở để liên kết những người nông dân đi lên sản xuất hàng hóa tập trung với quy mô lớn, tạo ra sức cạnh tranh của hàng hóa nông sản và chuỗi giá trị gia tăng ngày càng cao của nó… Do vậy, đề nghị Đảng, nhà n­­ớc cần có những chủ trương, chính sách khuyến khích, hỗ trợ cụ thể cho kinh tế tập thể phát triển mà nòng cốt là các HTX nông nghiệp phát triển bền vững; nhất là các HTX dịch vụ tổng hợp trong nông nghiệp nhằm đạt đ­­ược mục tiêu trong Nghị quyết Hội nghị BCH TW 7 (Khóa X) đã đề ra về phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn.

Bên cạnh sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, sự giúp đỡ có hiệu quả của Đảng, Nhà nước, cấp ủy và chính quyền các cấp thì sự nỗ lực chủ quan của tổ chức Liên minh HTX Việt Nam và các HTX đóng vai trò hết sức quan trọng; là động lực chủ yếu trong việc củng cố, nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững của các HTX nông nghiệp. Trong đó hệ thống tổ chức của Liên minh HTX các cấp cần phải được củng cố theo hướng tinh giản, hoạt động sâu sát, gắn bó với HTX hơn nữa, tránh hoạt động theo lối hành chính, quan liêu không sâu sát các HTX. Tổ chức Liên minh HTX Việt Nam cần làm tốt chức năng tư vấn, hỗ trợ giúp các HTX phát triển; đồng thời làm tốt hơn nữa chức năng đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng cho các HTX, xã viên và thành viên. Liên minh HTX Việt Nam cần phải đẩy mạnh hơn nữa công tác thông tin, tuyên tuyền về bản chất, nguyên tắc và các giá trị tốt đẹp của tổ chức HTX trên các phương tiện thông tin đại chúng để cán bộ và người dân hiểu biết và có cách nhìn nhận đúng đắn hơn về HTX. Tổ chức Liên minh HTX các cấp cũng cần phải nâng cao năng lực, nguồn lực và các công cụ hỗ trợ của mình, giúp các HTX tiếp cận được các nguồn vốn, chính sách pháp luật về đất đai, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và thông tin về thị trường trong và ngoài nước… Đối với bản thân các HTX phải nỗ lực vươn lên, nâng cao hiệu quả và năng lực hoạt động; tổ chức và xây dựng HTX theo đúng bản chất nguyên tắc và Luật HTX; tự khẳng định thương hiệu, uy tín và chất lượng sản phẩm của mình để có thể cạnh tranh và phát triển được trong cơ chế của nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay… Từ sự phát triển vững mạnh về mặt kinh tế, thì HTX sẽ phát huy tốt hơn nữa những giá trị về mặt xã hội của mình như: đoàn kết, hợp tác, tương thân, tương ái, trợ giúp lẫn nhau…

Trên đây là một số nghiên cứu, suy nghĩ b­­ước đầu của chúng tôi về phương hư­­ớng, mục tiêu, giải pháp phát triển nông nghiệp và HTX dịch vụ nông nghiệp tổng hợp trong cả nước với điều kiện của nền kinh tế thị tr­­ường và hội nhập kinh tế quốc tế. Rất mong đ­­ược sự quan tâm góp ý của các nhà nghiên cứu, các bạn bè, đồng nghiệp để Chuyên đề có thể hoàn thiện, đạt kết quả nghiên cứu cao hơn, mang lại giá trị thiết thực trong sản xuất và đời sống.


[1] Phong trào HTX nông nghiệp Nhật Bản, Liên minh HTX Việt Nam xuất bản – Năm 2010, tr.62.

[2] Liên đoàn Quốc gia HTX nông nghiệp Hàn Quốc, những chặng đ­ường phát triển, Liên minh HTX Việt Nam xuất bản – Năm 2010, tr.7.

[3] Phong trào HTX nông nghiệp Nhật Bản, Liên minh HTX Việt Nam xuất bản – Năm 2010, tr.56.

Thêm bình luận